Duman, ısı ve gaz dedektörü: hangisi nereye takılır?

Duman dedektörü: erken uyarı için

Yangınların çoğu alevden önce duman üretir. Bir koltuk ya da kablo için için yanarken ortam henüz ısınmamıştır ama duman yükselir. Optik duman dedektörü, içindeki küçük odaya giren duman parçacıklarının ışığı saçmasından yangını anlar. Bu yüzden insanların uyuduğu ya da uzun süre bulunduğu alanlarda ilk tercih duman dedektörüdür.

Duman dedektörü tavana, dumanın toplanacağı noktaya takılır. Köşelere, kirişlerin hemen dibine ya da klima üfleme ağzının önüne takılırsa duman dedektöre geç ulaşabilir. Kaç dedektör gerektiği tavanın yüksekliğine, oda biçimine ve kirişlere göre projede hesaplanır.

Duman dedektörünün zayıf yanı, gerçek dumanla buharı, tozu ya da sigara dumanını ayırt edememesidir. Banyo kapısının önüne, mutfağa ya da tozlu bir atölyeye takılan duman dedektörü sık yanlış alarm verir.

Isı dedektörü: dumanın normal olduğu yerler

Isı dedektörü ortam sıcaklığına bakar. İki çalışma şekli vardır. Sabit sıcaklıklı tipte ortam belirli bir sıcaklığa ulaşınca alarm verir. Sıcaklık artış hızına bakan tipte ise sıcaklığın kısa sürede hızla yükselmesi alarm sebebidir. Birçok ürün iki özelliği birlikte taşır.

Isı dedektörü dumandan etkilenmediği için mutfak, kazan dairesi, jeneratör odası, kapalı otopark ve tozlu üretim alanları için uygundur. Bedeli, yangını duman dedektörüne göre daha geç fark etmesidir. Bu yüzden yatak odası ya da derslik gibi alanlarda duman dedektörünün yerini tutmaz.

Şanlıurfa yazında çatı arası, güneş alan teknik odalar ve sac çatılı depolar çok ısınır. Bu alanlarda sabit sıcaklık değeri ortamın normal sıcaklığına göre seçilmezse dedektör öğle saatlerinde alarm verebilir. Ürün seçiminde üreticinin belirttiği çalışma sıcaklığı aralığına bakılır.

Uzman notu: Mutfağın hemen yanındaki koridora duman dedektörü takılacaksa, kapı açıldığında buharın oraya ulaşıp ulaşmadığını gözleyin. Ulaşıyorsa dedektörü biraz uzaklaştırmak ya da o noktada çoklu sensörlü bir dedektör kullanmak yanlış alarmları azaltır.

Gaz dedektörü: kaçağı yangından önce yakalamak

Gaz dedektörü bir yangın dedektörü değildir. Doğal gaz ya da LPG kaçağını, ortamdaki gaz patlayabilecek yoğunluğa ulaşmadan fark etmek için kullanılır. Bazı modeller kaçakta gaz hattındaki selenoid vanayı kapatacak şekilde bağlanabilir.

Yerleşimde gazın türü belirleyicidir. Doğal gaz havadan hafiftir ve tavana doğru yükselir; dedektörü tavana yakın takılır. LPG havadan ağırdır ve yere çöker; dedektörü zemine yakın takılır. Tüpgazla çalışan bir restoran mutfağında tavana takılan gaz dedektörü kaçağı geç fark eder.

Karbonmonoksit dedektörü ayrı bir cihazdır. Soba, şofben ya da kombide eksik yanma olduğunda oluşan, kokusuz ve renksiz bu gazı algılar. Kışın soba yakılan evlerde ve kombisi iç mekânda olan dairelerde ayrıca düşünülmelidir.

Alan alan hangi dedektör?

Aşağıdaki liste genel bir başlangıç noktasıdır. Kesin seçim, alanın kullanımı ve yangın projesi birlikte değerlendirilerek yapılır.

• Yatak odası, salon, koridor, merdiven: duman dedektörü
• Ofis, derslik, toplantı salonu, arşiv: duman dedektörü
• Mutfak, çay ocağı: ısı dedektörü; gaz kullanılıyorsa ayrıca gaz dedektörü
• Kazan dairesi, jeneratör odası: ısı dedektörü ve gerekiyorsa gaz dedektörü
• Kapalı otopark: ısı dedektörü, projeye göre karbonmonoksit algılama
• Tozlu atölye ve depo: ısı dedektörü ya da alana uygun özel algılama
• Yüksek tavanlı salon ve depo: ışın tipi ya da aspirasyonlu duman algılama

Yüksek tavan ve geniş hacimler için özel dedektörler

Tavan çok yüksek olduğunda duman tavana ulaşana kadar soğur ve dağılır. Nokta tipi bir duman dedektörü böyle bir salonda yangını geç fark edebilir. Depo, spor salonu, fuar alanı ve cami kubbesi gibi hacimlerde bu yüzden farklı algılama yöntemleri kullanılır.

Işın tipi dedektör, salonun bir ucundan diğerine görünmez bir ışın gönderir. Duman ışının yolunu kestiğinde alarm verir. Aspirasyonlu sistemde ise borular üzerindeki küçük deliklerden ortam havası sürekli emilip merkezi bir dedektörde incelenir. Alev dedektörü de açık alevin yaydığı ışınımı görür ve yakıt depolanan alanlarda kullanılır.

Bu cihazların hangisinin, hangi yükseklikte ve kaç adet kullanılacağı, üreticinin teknik verileri ve yangın projesiyle belirlenir. Genel bir tavan yüksekliği eşiğiyle karar vermek yerine alanı yerinde değerlendirmek gerekir.

Çoklu sensörlü dedektör ne zaman mantıklı?

Çoklu sensörlü dedektörler duman ve ısı bilgisini birlikte değerlendirir. Ortamda biraz duman olup sıcaklık değişmiyorsa alarm vermeyi geciktirebilir ya da hassasiyetini ayarlayabilir. Böylece kafeterya, otel odası ya da kalabalık bir bekleme salonu gibi ara alanlarda yanlış alarm riski azalır.

Bu dedektörler tek tip dedektörlere göre daha pahalıdır ve genellikle adresli sistemlerde kullanılır. Her odaya takmak yerine, duman dedektörünün sorun çıkardığı ama ısı dedektörünün de yavaş kalacağı noktalara koymak daha mantıklıdır.

Sık yapılan yerleşim hataları

Doğru dedektörü yanlış yere takmak, yanlış dedektör seçmek kadar sorun çıkarır. Sahada en çok şu hatalara rastlanır: dedektörü havalandırma menfezinin dibine takmak, asma tavan değiştikten sonra dedektörü eski yükseklikte bırakmak, boyacıların dedektörün üzerini boyaması ve tadilatta takılan toz kapağını sökmeyi unutmak.

Bir başka hata da odaya bölme duvar eklendiğinde dedektör sayısını güncellememektir. Eski açık ofis ikiye bölündüyse, dedektörsüz kalan yeni oda ancak bir sonraki bakımda fark edilir.

Desa Bilişim olarak dedektör seçimini alanı yerinde görerek yapıyoruz. Mevcut sisteminizde sık yanlış alarm veren noktalar varsa, dedektör tipini ve yerini birlikte gözden geçirebiliriz.

Pilli tek başına çalışan dedektörlerde en sık hata, pil uyarısı veren cihazı susturmak için pili çıkarıp yerine takmamaktır. Ötmeye başlayan dedektörün pilini hemen değiştirin; cihazın üzerindeki üretim tarihine bakıp üreticinin önerdiği ömrü geçmişse dedektörü yenileyin. Panelli sistemlerde de dedektörlerin bir kullanım ömrü vardır, bunu bakım firmasına sorun.

Sık sorulanlar