Hangi binalarda yangın algılama sistemi zorunlu?

Zorunluluğu belirleyen dört soru

Bir binanın yangın algılama sistemine ihtiyacı olup olmadığına bakarken projeci önce binayı sınıflandırır. Aynı büyüklükteki iki yapıdan biri konut, diğeri otel ya da okulsa sonuç farklı çıkabilir. Çünkü içeride uyuyan, binayı tanımayan ya da kendi başına kaçamayacak insanların bulunması riski değiştirir.

Değerlendirmede genelde şu sorular sorulur:

• Bina ne amaçla kullanılıyor: konut, ofis, okul, otel, sağlık tesisi, depo, fabrika, ibadethane?
• Bina kaç katlı ve yerden ne kadar yüksek?
• Toplam kapalı alan ve kat alanları ne kadar?
• Aynı anda içeride kaç kişi bulunabiliyor, bu kişiler binayı tanıyor mu, geceyi orada geçiriyor mu?
• Binada yanıcı malzeme depolanıyor ya da tehlikeli bir işlem yapılıyor mu?

Uzman notu: Binanın kullanım amacı değiştiğinde, örneğin bir konutun zemin katı kafeye ya da depoya dönüştüğünde, yangın önlemlerini baştan değerlendirmek gerekir. Eski projede yeterli olan önlem yeni kullanım için yetmeyebilir.

Hangi yapılar genelde kapsamda kalır?

Yönetmelik, insanların toplu bulunduğu ve tahliyenin zor olabileceği yapılara daha fazla önlem şartı getirir. Okullar, yurtlar, oteller, hastaneler, alışveriş merkezleri, büyük ofis binaları, fabrikalar ve depolar bu nedenle çoğu durumda algılama ve uyarı sistemi gerektiren yapılar arasında yer alır.

Konutlarda durum binanın yüksekliğine ve büyüklüğüne bağlıdır. Tek katlı müstakil bir evle çok katlı bir apartman aynı şartlara tabi değildir. Hangi yükseklikten ve hangi alandan sonra hangi önlemin istendiği gibi ayrıntılar yönetmelikte tanımlıdır ve yönetmelik zaman içinde güncellenmiştir. Bu yüzden internette gördüğünüz bir eşiği kendi binanıza uygulamadan önce yürürlükteki metni ve projecinin yorumunu esas alın.

Kapsam dışında kalan bir yapıda da sistem kurmak serbesttir. Zorunlu olmayan küçük bir dükkânda ya da evde birkaç dedektör ve basit bir panel, gece başlayan bir yangını erken fark etmenizi sağlar.

Ruhsat, iskân ve denetim tarafı

Yeni yapılarda yangın önlemleri proje aşamasında belirlenir. Elektrik ve mekanik projelerle birlikte yangın algılama sisteminin yerleşimi de çizilir. Ruhsat ve iskân süreçlerinde belediyeler ve itfaiye yangın önlemlerini inceleyebilir; hangi belgenin hangi aşamada istendiği belediyeden belediyeye farklılık gösterebilir. Şanlıurfa’da Haliliye, Eyyübiye ya da Karaköprü’de yapı yapıyorsanız süreci kendi belediyenizin imar ve itfaiye birimlerinden öğrenmek en sağlıklısı.

İş yeri açarken de benzer bir durum vardır. Bazı faaliyet türlerinde işyeri açma sürecinde itfaiyenin uygunluk görüşü istenebilir. Kafe, restoran, düğün salonu ya da depo gibi işletmelerde bunu kira sözleşmesini imzalamadan önce sormak, sonradan çıkacak masrafları önceden görmenizi sağlar.

Mevcut binalarda ne olur?

Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce yapılmış binalar için ayrı hükümler vardır. Eski bir okul, otel ya da iş hanı, bugünkü yeni yapı şartlarının hepsini karşılamayabilir; buna karşılık belirli önlemlerin sonradan tamamlanması istenebilir. Bina büyük bir tadilattan geçiyorsa ya da kullanımı değişiyorsa bu konu yeniden gündeme gelir.

Mevcut bir binada ilk adım, binanın bugünkü hâlini çıkarmaktır: hangi katta ne var, kaçış yolları nereden geçiyor, eski bir alarm sistemi varsa çalışıyor mu. Panelin arıza ışığı yıllardır yanıyorsa ya da dedektörlerin bir kısmı boyanmışsa, sistem kâğıt üzerinde var ama pratikte yok demektir. Bu durumda yeni bir sistem kurmadan önce eski panelin ve kabloların onarılıp onarılamayacağına bakılır; bazen kablolama korunur, yalnız panel ve dedektörler yenilenir.

Hangi standartlar devreye girer?

Yönetmelik ne isteneceğini söyler; kullanılacak cihazların nasıl olması gerektiğini ise standartlar tarif eder. Dedektörler, paneller, ihbar butonları, siren ve flaşörler için TS EN 54 standart ailesi temel başvuru kaynağıdır. Teklif alırken ürünlerin bu standarda uygunluk belgelerini sormak, ucuz ama belgesiz ürünle karşılaşma ihtimalini azaltır.

Standart uyumu tek başına yetmez. Dedektörün doğru yere, doğru sayıda ve alana uygun tipte takılması gerekir. Mutfağa duman dedektörü takılırsa sistem sürekli yanlış alarm verir ve bir süre sonra kullanıcılar onu kapatır.

Zorunlu olmayan binada neye karar vermeli?

Projeci binanızın kapsam dışında kaldığını söylediyse karar size kalır. Bu kararı verirken iki şeye bakın: bina boşken yangını kim fark eder ve içeride uyuyan biri var mı. Gece kapalı olan bir dükkânda yangın sabaha kadar fark edilmeyebilir. Birkaç katlı bir müstakil evde ise üst kattaki yatak odasında uyuyan kişi alt kattaki dumanı geç duyar.

Böyle yapılarda küçük bir konvansiyonel panel, birkaç duman ve ısı dedektörü, bir siren ve telefona bildirim gönderen bir iletişim modülü çoğu ihtiyacı karşılar. Müstakil evlerde pilli, birbirine bağlanabilen dedektörler de bir seçenektir. Hangisinin uygun olduğu evin büyüklüğüne ve sizin bildirimi nasıl almak istediğinize göre değişir.

Zorunlu olmayan bir sistem de bakım ister. Kurup unuttuğunuz bir dedektörün pili biterse ya da toz tutarsa, ihtiyaç anında işe yaramaz.

Kendi binanız için nasıl kontrol edersiniz?

Önce elinizdeki belgelere bakın: yapı ruhsatı, onaylı projeler, varsa yangın projesi ve itfaiye raporları. Bu belgeler binanın hangi sınıfta değerlendirildiğini gösterir.

Belge yoksa ya da bina sonradan değiştiyse, yangın konusunda yetkin bir mühendis veya proje bürosu binayı yerinde inceleyip yönetmeliğe göre değerlendirme yapabilir. Kurulumu yapacak firma da bu projeye göre çalışmalıdır. Projesiz kurulan sistemler denetimde sorun çıkarabilir.

Hukuki bir yükümlülükten emin olmak istiyorsanız belediyenin ilgili birimine, itfaiyeye ya da bu alanda çalışan bir uzmana danışın. Bu yazı genel bilgi verir, binanıza özel bir hukuki görüş yerine geçmez.

Desa Bilişim olarak Şanlıurfa’da okul, kamu binası, depo ve iş yerlerinde yangın algılama sistemleri kuruyor, mevcut sistemlerin bakımını yapıyoruz. Binanızı yerinde görüp projeye uygun bir sistem için yazılı teklif hazırlayabiliriz.

Sık sorulanlar