Yangın alarm kablosu seçimi: yangına dayanım ve halojensiz kablo

Alarm kablosu neden sıradan kablodan farklı?

Yangın alarm sistemi, binanın en kötü anında çalışması gereken bir sistemdir. Yangın başladığında kablolar ısıya, dumana ve alevlere maruz kalabilir. Sıradan bir kablo bu koşullarda hızla erir, kısa devre yapar ya da kopar ve sirenler susar. Ayrıca yanarken çıkardığı yoğun ve zehirli duman, tahliye yolundaki insanlar için ek tehlike oluşturur.

Bu yüzden yangın alarm kabloları iki özellik açısından değerlendirilir. Birincisi yanma sırasında ne çıkardığıdır; halojensiz kablolar yanarken daha az duman ve daha az zehirli, aşındırıcı gaz çıkarır. İkincisi yangın sırasında ne kadar süre çalışmaya devam ettiğidir; yangına dayanıklı kablolar belirli bir süre boyunca elektrik iletmeyi sürdürür.

Bu iki özellik birbirinden farklıdır. Halojensiz bir kablo yangına dayanıklı olmayabilir; yangına dayanıklı bir kablonun dış kılıfı da her zaman halojensiz olmayabilir. Kablo seçerken iki özellik ayrı ayrı kontrol edilir.

Halojensiz kablo

Halojenler, klor ve flor gibi elementlerdir ve PVC gibi bazı kablo kılıflarında bulunur. Bu tür kılıflar yandığında yoğun siyah duman ve aşındırıcı gazlar çıkar. Bu gazlar insanlara zarar verir, görüşü kapatır ve yangından sağ çıkan elektronik cihazları sonradan bozabilir.

Halojensiz kablolar yandığında daha az duman çıkarır ve kaçış yollarındaki görüşü daha uzun süre korur. Okul, hastane, otel, alışveriş merkezi ve tünel gibi kalabalık ya da tahliyesi zor yapılarda halojensiz kablo kullanımı özellikle önemlidir. Yangın alarm kablolarının çoğu halojensiz kılıfla üretilir; kablonun üzerindeki baskıda ve teknik föyünde bu bilgi yer alır.

Yangına dayanıklı kablo ve PH sınıfları

Yangına dayanıklı kablolar, yangına maruz kaldıkları halde belirli bir süre devre bütünlüğünü korur. Bu süre standart testlerle belirlenir. Küçük kesitli alarm ve kontrol kabloları için yaygın kullanılan test standartlarından biri EN 50200’dür ve kablolar PH30, PH60, PH120 gibi sınıflarla tanımlanır. Buradaki sayı, kablonun test koşullarında kaç dakika çalışmaya devam ettiğini gösterir.

Hangi sınıfın gerektiği, binanın türüne, tahliye süresine ve projede ilgili hatta yüklenen göreve göre belirlenir. Tahliye sırasında çalışması gereken sirenler ve anons hoparlörleri, yangından etkilenen bir bölgeden geçen hatlar ve paneller arası bağlantılar yangına dayanıklı kabloyla çekilen hatlara örnektir.

Kablonun kendisi yangına dayanıklı olsa bile onu tutan kelepçe ve tavalar erirse kablo düşer ve kopar. Yangına dayanıklı hatlarda kablonun bağlantı elemanları ve tutucuları da yangına dayanıklı olmalıdır. Plastik kelepçeyle tavana tutturulmuş bir yangın kablosu, testteki performansını sahada gösteremez.

Uzman notu: Kablo makarasındaki baskıyı ve teknik föyü teslimde fotoğraflayıp proje dosyasına ekleyin. Denetimde ya da yıllar sonra bir tadilatta, hangi hatta hangi kablonun kullanıldığını gösteren tek belge bu olabilir.

Ekranlama ve kesit

Yangın alarm hatları, binada enerji kablolarının, motorların ve aydınlatma balastlarının yakınından geçer. Bu kaynaklar parazit üretir ve özellikle adresli sistemlerde panel ile cihazlar arasındaki haberleşmeyi bozabilir. Ekranlı kablo, kabloyu saran folyo ya da örgü sayesinde paraziti azaltır. Ekranın panel tarafında doğru şekilde topraklanması gerekir.

Kablo kesiti hattın uzunluğuna ve hattan çekilecek akıma göre seçilir. Uzun bir siren hattında ince kablo kullanılırsa, alarm anında hattın sonundaki sirene yeterli gerilim ulaşmaz ve siren zayıf çalar ya da hiç çalmaz. Kesit, cihazların akımları ve hat uzunluğu üzerinden hesaplanır. Panel üreticisinin önerdiği kablo özellikleri de bu hesapta dikkate alınır.

Kablo güzergâhında dikkat edilecekler

Kablonun doğru seçilmesi kadar doğru çekilmesi de önemlidir. Sahada sık görülen hatalar ve dikkat edilecek noktalar şunlardır:

• Alarm kabloları enerji kablolarıyla aynı boruya konmamalı
• Ek yapılması gerekiyorsa uygun ek kutusu kullanılmalı
• Yangına dayanıklı hatlarda tutucular da yangına dayanıklı olmalı
• Döngü tipi adresli hatlarda gidiş ve dönüş farklı güzergâhtan geçmeli
• Kablolar ıslak ve sıcak yüzeylerden uzak tutulmalı
• Duvar ve döşeme geçişleri yangın durdurucuyla kapatılmalı

Mevcut kabloyla yenileme yapılabilir mi?

Eski bir sistemi yenilerken mevcut kabloların kullanılıp kullanılamayacağı sık sorulan bir sorudur. Kablonun tipi, kesiti ve durumu bilinmiyorsa önce hatlar ölçülür. Yalıtım direnci ve süreklilik testi kablonun sağlam olup olmadığını gösterir. Konvansiyonel bir sistemden adresli sisteme geçerken eski kablolar bazen kullanılabilir, ancak bu karar yeni panel üreticisinin kablo önerisine ve ölçüm sonucuna göre verilir.

Eski kablo halojenli ise ya da yangın sırasında çalışması gereken hatlar sıradan kabloyla çekilmişse, yenileme fırsatı bu hatları düzeltmek için kullanılmalıdır. Kablo çoğu zaman sistemin en ucuz ama değiştirmesi en zor parçasıdır.

Adresli sistemlerde döngünün gidiş ve dönüş hattının ayrı güzergâhlardan geçmesi, bir noktada kablonun hasar görmesi halinde döngünün öbür uçtan beslenmeye devam etmesini sağlar. İki hat aynı borudan geçerse tek bir hasar ikisini birden keser ve döngünün yedekli yapısı işe yaramaz.

Teklif ve teslimde kablo nasıl kontrol edilir?

Tekliflerde kablo çoğu zaman tek bir satırla, metre cinsinden geçer. Kablonun tipi, ekranlı olup olmadığı, halojensiz olup olmadığı, yangına dayanım sınıfı ve kesiti ayrıca yazılmalıdır. İki teklif arasındaki fark bazen yalnızca bu satırdadır.

Teslimde hatların ölçüm sonuçları ve kullanılan kablonun belgesi istenir. Ölçüm yapılmadan devreye alınan bir sistemde, yıllar sonra ortaya çıkacak bir yalıtım sorunu kesik kesik arızalar ve yanlış alarmlar olarak kendini gösterir.

Sık sorulanlar