Yangın alarm projesi nasıl hazırlanır? Keşiften devreye almaya

Projeye başlamak için ne gerekir?

Bir yangın alarm projesi, binanın güncel mimari planlarıyla başlar. Planlarda her katın bölmeleri, tavan yükseklikleri, asma tavan ve yükseltilmiş döşeme bulunan alanlar, merdiven ve asansör kuyuları, şaftlar ve kapılar görünmelidir. Plan yoksa ya da bina tadilat geçirmişse sahada ölçüm yapılarak güncel bir plan çıkarılır.

Binanın kullanım amacı projenin temelini oluşturur. Bir okul, otel, hastane, fabrika ya da konut farklı riskler ve farklı yönetmelik gereklilikleri taşır. Aynı binada mağaza, ofis ve otopark gibi birden fazla kullanım varsa her bölüm ayrı değerlendirilir.

Keşif sırasında binanın diğer sistemleri de not edilir: havalandırma santralleri, yangın kapıları, asansörler, sprinkler ve pompa, varsa anons sistemi. Alarm sistemi bunlara sinyal verecek ya da bunlardan sinyal alacaksa bağlantılar projeye işlenir.

Yönetmelik ve standartlar

Türkiye’de yangın algılama sistemlerinin hangi binalarda zorunlu olduğu ve temel gereklilikleri Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile belirlenir. Ekipman ve sistem tasarımında TS EN 54 standart ailesi esas alınır. Bu standartlar panel, dedektör, buton, siren ve güç kaynağı gibi bileşenlerin özelliklerini tanımlar.

Projeyi hazırlayan mühendis, binanın sınıfına göre yönetmelikteki gereklilikleri tek tek kontrol eder. Kesin eşikler ve ayrıntılar yönetmeliğin güncel metnine göre değerlendirilir. Yerel itfaiye ve belediyenin uygulamaları da onay sürecini etkileyebilir. Hukuki yükümlülükler için bir uzmana danışmanız önerilir.

Projeyi kimin hazırlayacağı ve onaya kimin sunacağı baştan konuşulmalıdır. Proje bir firmadan, kurulum başka bir firmadan alındığında sahadaki değişikliklerin projeye işlenmesi unutulabilir. Tek bir sorumlunun hem projeyi hem uygulamayı takip etmesi, teslimde proje ile sahadaki durumun birbirini tutmasını sağlar.

Bölge ayrımı ve dedektör yerleşimi

Bina, alarm anında yangının yerini hızla bulmayı sağlayacak bölgelere ayrılır. Konvansiyonel sistemlerde her bölge panelde bir hat olarak görünür; adresli sistemlerde her cihaz kendi adresiyle görünür, ama bölge ayrımı yine yapılır. Bölgeler genellikle kat, yangın kompartımanı ve kullanım alanına göre belirlenir.

Her alana uygun dedektör seçilir. Ofis ve koridorlarda duman dedektörü, mutfak ve kazan dairesinde ısı dedektörü, yüksek tavanlı depolarda ışın tipi dedektör kullanılabilir. Dedektörlerin aralığı ve duvardan mesafesi, tavan yüksekliğine ve tavanın şekline göre standarda uygun olarak belirlenir. Asma tavanın üstü ve yükseltilmiş döşemenin altı kablo yoğunsa bu boşluklar da koruma altına alınabilir.

İhbar butonları kaçış yolları üzerinde, kat çıkışlarına ve merdiven girişlerine yakın yerlere konur. Sirenler ve flaşörler, alarmın binanın her yerinde duyulacağı ve görüleceği şekilde dağıtılır. Gürültülü üretim alanlarında ve işitme engelli kişilerin bulunabileceği yerlerde görsel uyarı önemlidir.

Uzman notu: Projeyi bina bitmeden, asma tavan kapanmadan hazırlatın. Tavan kapandıktan sonra boru ve kablo çekmek hem pahalıdır hem de tavanın her yerine ulaşmak mümkün olmayabilir.

Kablo, panel ve akü hesabı

Projede panelin yeri, her hattın güzergâhı ve kablo tipi belirlenir. Panel genellikle giriş katında, itfaiyenin kolayca ulaşabileceği ve sürekli insan bulunan bir noktaya, örneğin danışma ya da güvenlik odasına konur. Büyük binalarda ek gösterge panelleri de planlanır.

Kablolar ayrı borular ya da kanallar içinde, enerji kablolarından ayrı olarak çekilir. Yangın sırasında çalışmaya devam etmesi gereken hatlar için yangına dayanıklı kablo kullanılır. Hangi hatların bu kabloyla çekileceği projede belirlenir.

Akü hesabı, elektrik kesildiğinde sistemin belirli bir süre beklemede kalıp ardından alarm durumunda sirenleri belirli bir süre çalıştırabilmesi için yapılır. Gereken süreler standart ve yönetmeliğe göre belirlenir; hesapta her cihazın bekleme ve alarm akımı toplanır.

Proje dosyasında neler bulunur?

Onaya sunulacak ya da kurulum ekibine verilecek proje dosyası şu belgelerden oluşur:

• Her kat için cihaz yerleşim planı
• Bölge listesi ve bölge sınırları
• Tek hat ya da hat şeması
• Kablo tipi ve güzergâh bilgisi
• Akü ve güç kaynağı hesabı
• Diğer sistemlerle bağlantı ve senaryo listesi
• Kullanılacak cihazların teknik föyleri

Kurulum, test ve devreye alma

Kurulum projeye uygun yapılır, sahada zorunlu bir değişiklik olursa proje güncellenir. Kablolar çekildikten sonra hatlar ölçülür, cihazlar takılır ve panel programlanır. Adresli sistemlerde her cihaza bir adres ve okunabilir bir yer adı verilir: 2. kat koridor, kantin mutfağı gibi. Panel ekranında yalnızca bir numara görünüyorsa alarm anında yangının yerini bulmak zaman alır.

Devreye almada her dedektör test aerosolü ya da ısı test cihazıyla tek tek denenir, her buton basılarak kontrol edilir, sirenlerin her alanda duyulup duyulmadığına bakılır. Havalandırmanın durması, kapıların serbest kalması ve anons gibi bağlantılı senaryolar gerçek koşulda çalıştırılır. Elektrik kesilerek akü ile çalışma da denenir.

Test sonuçları bir devreye alma raporuyla kayda geçer. Bu rapor, iskân ve denetim süreçlerinde ve ileride yapılacak bakımlarda başvuru belgesidir.

Teslim ve sonrası

Sistem teslim edilirken uygulama projesi, cihaz listesi, devreye alma raporu, panel kullanım kılavuzu ve bakım önerileri verilir. Bina sorumlusuna ve güvenlik personeline panelin nasıl okunacağı, alarmın nasıl susturulup sıfırlanacağı ve yanlış alarm durumunda ne yapılacağı gösterilir.

Kurulumdan sonra sistem periyodik bakım ve testlerle canlı tutulur. Binada yapılan her tadilat, yeni bir bölme duvar ya da kullanım değişikliği projenin gözden geçirilmesini gerektirebilir. Depo olan bir alanın ofise çevrilmesi, dedektör tipini ve yerleşimini değiştirir.

Sık sorulanlar