Çatıya güneş paneli: yön, eğim ve gölge nasıl değerlendirilir?

Yön: hangi çatı yüzeyi daha çok üretir?

Kuzey yarımkürede güneş gün boyunca güney tarafından geçer. Bu yüzden güneye bakan çatı yüzeyleri yıl boyunca en fazla ışığı alır. Güneydoğu ve güneybatı yönler de bu en iyi değere yakın üretir.

Doğu ve batıya bakan çatılarda paneller sabah ya da öğleden sonra daha verimli çalışır, yıllık toplam üretim güneye göre düşer. Yine de bu yüzeyler kullanılabilir; özellikle doğu ve batı yüzeylere birlikte panel konduğunda üretim gün içine daha dengeli yayılır. Öğleden sonra klima yükü yüksek olan bir iş yerinde batı yüzeyin katkısı tüketimle iyi örtüşebilir.

Kuzeye bakan eğimli yüzeyler çoğu zaman uygun değildir; eğim arttıkça panel güneşi daha az görür. Kuzey yüzeyi olan bir çatıda paneller genellikle diğer yüzeylere ya da düz bir bölüme yerleştirilir.

Eğim: panel ne kadar yatık olmalı?

Panelin eğimi, güneş ışığını hangi açıyla aldığını belirler. Yıllık üretimi en yüksek yapan eğim, bulunduğunuz enleme ve yazlık mı kışlık mı üretim istediğinize göre değişir. Bu değer simülasyonla bulunur; kesin bir açıyı her çatıya uygulamak doğru olmaz.

Eğimli çatılarda paneller genellikle çatının kendi eğimine paralel monte edilir. Bu eğim en iyi değerden biraz farklı olsa bile, ek konstrüksiyon yükü ve rüzgâr riskine girmeden kurulum yapmak çoğu zaman daha mantıklıdır. Düz çatılarda ise paneller eğimli bir taşıyıcıyla kaldırılır; burada eğim, sıralar arası gölge ve rüzgâr yüküyle birlikte belirlenir.

Çok yatık panel yağmurla daha az temizlenir, toz ve çamur alt kenarda birikir. Şanlıurfa’nın tozlu ortamında eğim seçimi temizlik ihtiyacını da etkiler.

Gölge: küçük bir gölge büyük kayıp yaratabilir

Gölge, çatı değerlendirmesinde en çok gözden kaçan konudur. Komşu binalar, su depoları, bacalar, uydu çanakları, ağaçlar ve hatta çatıdaki korkuluk günün belirli saatlerinde panellere gölge düşürebilir. Kışın güneş alçakta olduğu için gölgeler uzar; yazın sorun çıkarmayan bir bina kışın panelleri kapatabilir.

Panel içindeki hücreler ve dizideki paneller seri bağlı olduğu için gölgenin etkisi alanıyla orantılı değildir. Bir panelin köşesine düşen gölge, bağlantı şekline göre tüm dizinin üretimini aşağı çekebilir. Bu yüzden gölgeli bölgeler ya boş bırakılır ya da o paneller ayrı bir MPPT girişine, mikro invertere veya optimizöre bağlanır.

Keşifte gölge kaynakları ve gün içindeki konumları not edilir, gerekiyorsa gölge analizi yapılır. İleride yükselecek bir bina ya da büyüyecek bir ağaç da hesaba katılmalıdır.

Uzman notu: Çatınızın fotoğraflarını sabah, öğle ve akşamüstü olmak üzere günün üç farklı saatinde çekip keşif ekibine gösterin. Gölgenin gün içinde nasıl hareket ettiği ilk bakışta anlaşılır.

Statik: çatı bu yükü taşır mı?

Paneller ve taşıyıcı konstrüksiyon çatıya ek bir yük bindirir. Düz çatılarda konstrüksiyonu sabitlemek için ağırlık (balast) kullanılıyorsa bu yük daha da artar. Ayrıca rüzgâr panelleri kaldırmaya çalışır; konstrüksiyon ve bağlantılar bu kuvvete de dayanmalıdır.

Betonarme bir çatının, çelik bir depo çatısının ya da ahşap bir kırma çatının ek yükü taşıyıp taşıyamayacağı ve rüzgâr kuvvetine karşı nasıl sabitleneceği yapıdan yapıya değişir. Eski binalarda, projesi bulunmayan yapılarda ve ince sac çatılı depolarda bu konu daha da önemlidir. Statik uygunluk değerlendirmesi inşaat mühendisi tarafından yapılır; gerekiyorsa güçlendirme önerilir. Hangi durumda resmi bir statik rapor istendiği, başvuru sırasında güncel düzenlemeye göre kontrol edilir.

Su yalıtımı ve çatı kaplaması

Konstrüksiyonu çatıya sabitlemek için delik açılıyorsa, her delik su için bir giriş noktasıdır. Kiremit çatılarda kiremit altına uygun kancalar, sac çatılarda sac profiline uygun kelepçeler, membranlı düz çatılarda ise yalıtımı delmeyen ya da delinen noktayı yeniden yalıtan detaylar kullanılır.

Çatı yalıtımı eskimişse, panel kurulmadan önce yenilenmesi akıllıca olur. Paneller kurulduktan sonra çatıyı tamir etmek için panellerin sökülmesi gerekir; bu da iki kez iş demektir.

Kabloların çatıdan binaya girdiği nokta da aynı özeni ister. Kablolar UV dayanımlı kanal ya da boru içinde taşınır, binaya giriş noktası suya karşı yalıtılır. Şanlıurfa güneşi altında açıkta bırakılan kablo kılıfı zamanla çatlar; bu da hem kaçak hem de arıza riski doğurur. Kablo güzergâhı keşifte belirlenir ve teklife yazılır.

Kurulumdan önce çatıda kontrol edilecekler

Keşif günü ekip çatıda şu konuları inceler. Siz de önceden bakarak hazırlıklı olabilirsiniz:

• Çatı yüzeylerinin yönü ve eğimi
• Gölge yapan bina, depo, baca ve ağaçlar
• Çatı kaplamasının türü ve durumu
• Taşıyıcı sistemin türü ve binanın yaşı
• Çatıya güvenli çıkış ve bakım yolu
• Kablo güzergâhı ve inverter için uygun yer
• Paratoner ve topraklama tesisatı

Çatı uygun değilse ne yapılır?

Çatınızın tamamı uygun olmayabilir, ama bir bölümü işe yarayabilir. Gölgesiz kısmına daha küçük bir sistem kurmak, gölgeli kısmı boş bırakmaktan daha iyi bir sonuç verebilir. Çatı hiç uygun değilse bahçede, otoparkta gölgelik üzerinde ya da bir arazide zemin tipi kurulum değerlendirilebilir.

Apartman ve sitelerde çatı ortak alandır. Panel kurulumu için kat malikleriyle karar alınması ve kurulumun kimin tüketimine bağlanacağının netleşmesi gerekir. Hukuki ayrıntılar için site yönetiminize ve gerekirse bir uzmana danışın.

Gölgelik üzerine kurulum, özellikle iş yerlerinin otoparklarında iki işi birden görür: araçlar Şanlıurfa güneşinden korunur, paneller de çatıdaki engellerden uzakta, gölgesiz bir alanda üretim yapar. Bu tür bir yapı için çelik konstrüksiyonun ayrıca projelendirilmesi ve rüzgâr yüküne göre hesaplanması gerekir. Zemin tipi kurulumlarda ise sahanın çitle çevrilmesi ve kabloların toprak altından korunaklı şekilde taşınması planlanır.

Sık sorulanlar