İnverter nedir, nasıl seçilir?

İnverter ne yapar?

Güneş paneli doğru akım (DC) üretir. Evdeki priz, klima, buzdolabı ve şebeke ise alternatif akımla (AC) çalışır. İnverter bu dönüşümü yapar. Ama işi bununla bitmez: panellerden en fazla gücü çekmek için çalışma noktasını sürekli ayarlar, şebekenin gerilimini ve frekansını izler, şebeke kesildiğinde güvenlik için üretimi durdurur ve tüm bu verileri kaydeder.

Bu yüzden inverter, sistemin en çok çalışan ve en çok ısınan parçasıdır. Panellerin ömrü uzundur, inverter ise elektronik bir cihaz olarak sistemin ömrü boyunca bakım ya da değişim gerektirebilir. Seçimde servis ve yedek parça erişimine bu yüzden önem verilir.

Dizi, mikro ve hibrit inverter farkı

Piyasada farklı yapıda inverterler vardır. Hangisinin uygun olduğu çatıya, gölgeye ve akü ihtiyacına bağlıdır:

• Dizi (string) inverter: Paneller seri bağlanarak dizi oluşturur, diziler tek bir invertere girer. Ev ve iş yerlerinde en yaygın çözümdür.
• Mikro inverter: Her panelin ya da her iki panelin arkasında küçük bir inverter bulunur. Gölgeli ve farklı yönlere bakan çatılarda her panel bağımsız çalışır.
• Güç optimizörü: Panel arkasına takılan, panel bazında izleme ve gölge etkisini azaltma sağlayan cihazdır; merkezi bir inverterle birlikte çalışır.
• Hibrit inverter: Panel, akü ve şebekeyi birlikte yönetir. Kesintide belirlenen yükleri beslemeye devam eder.
• Off-grid inverter: Şebekeden bağımsız, akülü sistemler için tasarlanır.

MPPT sayısı neden önemli?

MPPT (maksimum güç noktası izleyici), inverterin panelden en fazla gücü çekmek için kullandığı devredir. Her MPPT girişi bağımsız çalışır. Çatınızın bir kısmı güneye, bir kısmı batıya bakıyorsa ya da bir dizi öğleden sonra gölgede kalıyorsa, bu dizileri ayrı MPPT girişlerine bağlamak gerekir. Aksi halde zayıf dizi, güçlü diziyi de aşağı çeker.

Tek yönlü, gölgesiz bir çatıda tek MPPT yeterli olabilir. Karmaşık çatılarda ise MPPT sayısı fazla olan inverter ya da panel bazında çözüm (mikro inverter, optimizör) daha doğru sonuç verir. Bu karar, keşifte çizilen panel yerleşimine göre verilir.

Uzman notu: Teklifte hangi panellerin hangi MPPT girişine bağlanacağını gösteren bir dizi şeması isteyin. Bu şema, gölge ve yön farkının nasıl ele alındığını gösterir.

Güç, faz ve şebeke uyumu

İnverterin gücü, panel gücüyle birlikte belirlenir. Panel gücünün inverter gücüne oranı, sıcaklık ve gölge kayıpları düşünülerek projeye göre ayarlanır. Panel tarafı biraz fazla tutulursa inverter günün daha uzun bölümünde verimli çalışır; çok fazla tutulursa öğle saatlerinde inverter üretimi kırpar. Doğru oran sahaya göre hesaplanır.

Faz yapısı da önemlidir. Evlerin çoğu monofaze (tek fazlı), iş yerleri ve büyük binalar çoğunlukla trifaze (üç fazlı) beslenir. İnverterin faz yapısı abonelik ve tesisatla uyumlu seçilir. Trifaze bir binada güçlü bir monofaze inverter fazlar arasında dengesizlik yaratabilir.

İnverterin şebekeye bağlanabilmesi için ilgili teknik düzenlemelere ve dağıtım şirketinin bağlantı koşullarına uygun olması gerekir. Hangi belgelerin istendiği güncel düzenlemeye göre başvuru aşamasında kontrol edilir.

Şanlıurfa sıcağında montaj yeri

İnverter ısındıkça gücünü kendiliğinden düşürür, buna derating denir. Aşırı ısınmada cihaz devreden de çıkabilir. Şanlıurfa yazında güneye bakan bir duvara, doğrudan güneş altında asılan inverter öğle saatlerinde tam bu duruma düşer ve üretimin en yüksek olması gereken saatlerde kayıp yaşanır.

İyi bir montaj yeri gölgeli, havadar ve tozdan korunaklı olmalıdır. Kuzey duvar, çatı saçağının altı ya da havalandırılan bir teknik oda iyi seçeneklerdir. Dış mekâna konacak inverterin koruma sınıfı (IP değeri) toz ve suya karşı yeterli olmalı, üstüne güneşlik yapılabilir. Kapalı ve havasız bir depoya, ısı yayan cihazların yanına konmamalıdır.

İnverterin çevresinde, üreticinin istediği kadar boşluk bırakılır. Bu boşluk soğutma havasının dolaşması içindir. İki inverteri üst üste sıkıştırmak, alttakinin sıcak havasını üsttekine vermek demektir.

İzleme ve servis

Bugünkü inverterlerin çoğu Wi-Fi ya da kablolu ağ üzerinden üretimi izlemenize izin verir. Telefon uygulamasında günlük, aylık ve yıllık üretimi, arıza kodlarını ve şebeke durumunu görürsünüz. Bu izleme, toz ya da arıza kaynaklı kayıpları erken fark etmenin en kolay yoludur. İnverterin bulunduğu yerde internet bağlantısının sağlanması kurulum planına dahil edilmelidir.

Servis tarafında sorulacak sorular basittir: Bu markanın Türkiye’de yetkili servisi var mı, arıza durumunda cihaz nereye gönderiliyor, yedek cihaz sağlanıyor mu, üreticinin ürün taahhüt koşulları neler? İnverter arızalandığında sistem tamamen durur; servis süresi doğrudan üretim kaybı demektir.

İzleme uygulamasını kurulum günü telefonunuza kurdurun ve giriş bilgilerini kendiniz saklayın. Hesabın yalnızca kurulumu yapan firmada kalması, ileride firma değiştirdiğinizde ya da servis gerektiğinde verilerinize erişmenizi zorlaştırabilir. Uygulamada arıza bildirimi açıksa, inverter bir sorun yaşadığında telefonunuza uyarı gelir ve günlerce fark edilmeyen üretim kayıplarının önüne geçilir.

Seçim yaparken sık yapılan hatalar

En sık hata, inverteri yalnızca güce bakarak seçmektir. İleride akü eklemek isteyen birinin standart on-grid inverter alması, gölgeli bir çatıda tek MPPT’li cihaz seçilmesi ya da trifaze bir iş yerinde monofaze inverter kullanılması, sonradan değişim gerektiren kararlardır.

İkinci hata, montaj yerini kurulum günü belirlemektir. İnverterin yeri; kablo uzunluğunu, soğutmayı, bakım erişimini ve izleme bağlantısını etkiler. Bu yer keşifte belirlenip teklifte yazılmalıdır.

Üçüncü hata, koruma elemanlarını inverterin içinde sanmaktır. DC ve AC taraftaki sigortalar, kaçak akım koruması ve aşırı gerilim koruyucuları çoğu zaman ayrı panolarda yer alır. Yıldırım ve şebeke dalgalanmalarının sık yaşandığı bölgelerde bu koruma kalemlerinin teklifte ayrı ayrı yazılı olması gerekir.

Sık sorulanlar