Yıldırım ve aşırı gerilime karşı kamera ve network koruması

Hasar nereden gelir?

Bir kameranın yıldırımla yanması için yıldırımın doğrudan kameraya düşmesi gerekmez. Yakındaki bir direğe, ağaca ya da enerji hattına düşen yıldırım, çevredeki kablolarda kısa süreli ama çok yüksek gerilimler oluşturur. Bu gerilim kablo boyunca ilerler ve ilk karşılaştığı hassas cihazın, genellikle kameranın, switch portunun ya da kayıt cihazının girişini yakar.

Yıldırım tek kaynak değildir. Şebekedeki anahtarlama işlemleri, büyük motorların devreye girip çıkması ve elektrik kesintisinden sonra enerjinin geri gelmesi de ani gerilim yükselmelerine yol açar. Bunlar tek seferde bir şey yakmasa da zamanla cihazların ömrünü kısaltır.

Hasarın izini sürmek bazen zordur. Bir fırtınadan sonra birkaç kamera ve aynı switch'in birkaç portu birlikte çalışmayı bırakmışsa, aşırı gerilim büyük ihtimalle veri kablosu üzerinden gelmiştir.

Hangi kurulumlar risk altında?

Açık arazideki direk kameraları, bina dışında uzun mesafe giden ağ kabloları, çatıdaki ekipmanlar ve birbirinden uzak binaları bakır kabloyla bağlayan ağlar en çok risk altındaki kurulumlardır. Harran Ovası gibi düz ve açık alanlarda yükselen tek direk, çevresindeki en yüksek nokta olabilir.

Siteler, fabrikalar, okullar ve tarımsal tesisler gibi birden fazla binası olan yerlerde, binalar arası bakır ağ kablosu farklı topraklama noktalarını birbirine bağlar. Yıldırım anında bu noktalar arasında oluşan gerilim farkı kablo üzerinden akar ve iki uçtaki cihazları da etkiler.

• Açık alandaki direk kameraları
• Bina dışından gelen uzun ağ kabloları
• Binalar arasında bakır kabloyla kurulan ağlar
• Çatıda duran anten, kablosuz köprü ve güneş sistemi
• Topraklaması zayıf ya da hiç olmayan eski binalar

Temel: topraklama ve eşpotansiyel bağlantı

Aşırı gerilim koruyucuları fazla enerjiyi toprağa aktararak çalışır. Topraklama zayıfsa ya da hiç yoksa en pahalı koruyucu bile işini yapamaz. Bu yüzden ilk adım binanın topraklamasının ölçülmesi ve gerekiyorsa iyileştirilmesidir. Topraklama ölçümü ve tesisatı, yetkili bir elektrik teknisyeni ya da mühendisi tarafından yapılmalıdır.

Eşpotansiyel bağlantı, binadaki metal yapıların, kabinlerin ve topraklama noktalarının birbirine bağlanması anlamına gelir. Amaç, yıldırım anında farklı noktalar arasında tehlikeli gerilim farkı oluşmasını önlemektir. Kamera direkleri, dış kabinler ve sistem odası rafları bu bağlantıya dahil edilmelidir.

Uzman notu: Yeni bir kamera ya da ağ projesi başlatmadan önce binanın topraklama ölçüm raporunu isteyin. Rapor yoksa ya da eskiyse, koruyucu almadan önce ölçüm yaptırın.

Aşırı gerilim koruyucuları nereye takılır?

Koruma katmanlı düşünülür. Elektrik panosuna takılan aşırı gerilim koruyucusu (parafudr), şebekeden gelen büyük dalgaları karşılar. Sistem odası ya da kabin panosundaki ikinci kademe koruyucu, kalan dalgaları sınırlar. Cihazın hemen girişindeki koruyucu priz ya da UPS ise son katmandır.

Veri hatları ayrıca korunmalıdır. Bina dışından gelen her ağ kablosunun bina içine girdiği noktada ve switch'e bağlanmadan önce veri hattı koruyucusundan geçmesi, yıldırımın kablo üzerinden içeri taşınmasını sınırlar. PoE kullanılan hatlarda koruyucunun PoE ile uyumlu olması gerekir; aksi hâlde kamera enerji alamaz.

Koaksiyel kabloyla çalışan analog kameralarda ve çatıdaki antenlerde de aynı mantık geçerlidir. Her kablo türü için ona uygun koruyucu seçilir.

Fiber optik kablo neden fark yaratır?

Fiber optik kablo veriyi ışıkla taşır ve içinde metal iletken bulunmaz. Bu yüzden binalar arasında ya da uzak direklere fiber çekmek, iki ucu elektriksel olarak birbirinden ayırır. Yıldırım anında oluşan gerilim farkı fiber üzerinden taşınmaz.

Fiber uzun mesafelerde bakır kablonun mesafe sınırına da takılmaz. Ancak uç noktadaki kameranın ya da switch'in enerjisi yine bakır kabloyla geliyorsa, o enerji hattının da korunması gerekir. Zırhlı ya da metal elemanlı fiber kablolarda bu metal kısımların topraklanması da planlamaya dahil edilmelidir.

Dış yıldırımlık gerekir mi?

Paratoner ya da dış yıldırımlık, yıldırımın binaya ya da yapıya doğrudan düşmesine karşı korur ve yıldırım akımını güvenli bir yoldan toprağa iletir. Hangi yapının dış yıldırımlık gerektirdiği, yapının yüksekliğine, kullanımına ve bölgenin risk değerlendirmesine göre değişir. Bu tesisatın ilgili standartlara göre yetkili bir mühendis tarafından projelendirilmesi gerekir.

Kamera ya da ağ kurulumu yapan ekip dış yıldırımlığı tasarlamaz, ama mevcut tesisatı bilmek zorundadır. Kamera direğini ya da anteni yıldırımlık iletkeninin hemen yanına koymak, yıldırım anında kablolara atlama riski doğurabilir.

Hasar sonrası ve bakım

Aşırı gerilim koruyucuları her büyük olaydan sonra bir miktar yıpranır ve bir noktadan sonra görevini yapamaz hâle gelir. Birçok modelde durum göstergesi bulunur. Fırtınalı bir dönemden sonra panodaki koruyucuların göstergelerine bakmak ve gerekirse değiştirmek iyi bir alışkanlıktır.

Bir yıldırım olayından sonra yanan cihazları hemen yenileriyle değiştirmek cazip gelir. Önce hasarın hangi yoldan geldiğini anlamak gerekir: hangi cihazlar etkilendi, hepsi aynı kabloya ya da aynı switch'e mi bağlıydı, panodaki koruyucu atmış mı? Bu bilgi olmadan takılan yeni cihaz, bir sonraki fırtınada aynı yoldan yanabilir. Arızalı cihazların fotoğrafını çekmek ve olay tarihini not etmek, sigorta başvurusu gerekiyorsa da işinize yarar.

Desa Bilişim, network ve kamera altyapısı projelerinde dış mekân hatlarının korunmasını tasarımın bir parçası olarak ele alıyor. Mevcut sisteminizde fırtına sonrası tekrarlayan arızalar yaşıyorsanız, yerinde inceleme isteyebilirsiniz.

Sık sorulanlar