Fabrika ve iş yeri çatısına GES: öz tüketim ve ön kontroller

Öz tüketim neden belirleyici?

Öz tüketim, panelin ürettiği elektriği şebekeye vermeden aynı anda tesiste kullanmanızdır. Bu enerji için şebekeden elektrik almazsınız, bu yüzden en değerli üretim budur. Şebekeye verilen fazla enerji ise mahsuplaşma kurallarına tabidir ve bu kurallar son yıllarda saatlik esasa geçiş gibi değişikliklerle sıkılaştı.

Bunun pratik sonucu şudur: Sistemi faturadaki aylık toplam kWh değerine göre değil, saatlik tüketiminize göre boyutlandırmak gerekir. Tek vardiya çalışan bir atölye ile üç vardiya çalışan bir un fabrikası aynı aylık tüketime sahip olsa bile güneşten aynı faydayı görmez. Atölyede tüketim gündüze yığılır ve panelin ürettiği büyük ölçüde içeride kalır. Üç vardiyalı tesiste gece tüketimi güneşle karşılanamaz.

Hafta sonu ve bayram tatilleri de hesaba girer. Tesis kapalıyken üretim tamamen şebekeye gider. Bu günlerin yıl içindeki payı, sistemin ne kadar büyük olması gerektiğini etkiler.

Yük profili nasıl çıkarılır?

Orta gerilim abonesi olan tesislerin çoğunda sayaç verisi uzaktan okunur ve saatlik tüketim kaydı tutulur. Bu veriyi dağıtım şirketinden ya da tedarikçinizden isteyebilirsiniz. Bir yıllık saatlik veri, yaz ve kış farkını, mesai saatlerini ve tatilleri gösterir.

Saatlik veri yoksa bir enerji analizörüyle birkaç hafta ölçüm yapılır. Bu ölçüm, büyük motorların devreye girdiği saatleri ve öğle arasındaki düşüşü ortaya çıkarır. Panel gücü, gündüz tabanda kalan tüketimin üzerine çıkmayacak şekilde seçilirse üretimin çoğu içeride kullanılır.

Uzman notu: Önümüzdeki iki üç yıl içinde yeni bir hat, soğuk oda ya da kompresör eklemeyi planlıyorsanız bunu baştan söyleyin. Tüketim artışı, kurulacak gücü ve inverter seçimini değiştirir.

Çatı bu yükü taşır mı?

Sanayi binalarının çoğunda çatı çelik konstrüksiyon üzerine sandviç panel ya da trapez sactır. Panel, konstrüksiyon ve rüzgâr yükü çatıya ek yük bindirir. Çatının bu yükü taşıyıp taşımadığı bir inşaat mühendisinin statik değerlendirmesiyle belirlenir; göz kararıyla karar verilmez.

Çatı kaplamasının yaşına da bakılır. Panelin ömrü uzundur; birkaç yıl içinde değişmesi gereken, paslanmış ya da su alan bir sacın üzerine kurulan sistem, çatı yenilenirken sökülüp yeniden takılmak zorunda kalır. Bu iş hem masraflıdır hem üretimi keser. Çatı yenilenecekse önce çatı, sonra GES yapılır.

Montajda sacın delindiği her nokta su yalıtımı açısından risktir. Sac tipine uygun kelepçe ya da ray sistemi kullanılır, delme gereken yerlerde contalı bağlantı elemanı tercih edilir.

Trafo, abonelik ve bağlantı

Tesisin kendi trafosu varsa güneş sistemi genellikle trafonun alçak gerilim tarafına bağlanır. Kurulacak güç, trafo gücü ve bağlantı anlaşmasındaki sınırlarla birlikte değerlendirilir. Bağlantı başvurusu ve onay süreci dağıtım şirketi üzerinden yürür.

Reaktif güç cezası alan tesisler dikkat etmelidir. Güneş üretimi gündüz aktif enerji ihtiyacını azaltırken kompanzasyon dengesini değiştirebilir. Kompanzasyon panosunun ayarları ve kapasitesi GES devreye girdikten sonra kontrol edilmelidir; aksi halde fatura beklenmedik bir kalemle gelebilir.

Birden fazla binası olan tesislerde panelin hangi binanın çatısına kurulacağı ile hangi panoya bağlanacağı ayrı sorulardır. Üretimi tüketimin en yoğun olduğu panoya yakın bağlamak kablo kaybını azaltır. Uzak bir depo çatısından üretim binasına çekilecek hat için kablo kesiti, güzergâh ve koruma elemanları projede hesaplanır. Bu ayrıntı tekliflerde çoğu zaman tek satırla geçilir; hangi panoya, hangi kesitte kabloyla bağlanılacağını yazılı olarak isteyin.

Yangın güvenliği ve itfaiye erişimi

Çatıdaki güneş sistemi doğru akım üretir ve güneş olduğu sürece paneller gerilim altındadır. Bir yangın sırasında itfaiye bu gerilimi kolayca kesemez. Bu yüzden kablolama, yangın riskini artırmayacak şekilde planlanır.

Planlamada dikkat edilen noktalar şunlardır:

• DC kabloların bina içinden mümkün olduğunca kısa yoldan geçmesi
• Yangın bölmelerini aşan geçişlerde uygun yalıtım
• Çatıda itfaiye ve bakım ekibi için yürüme yolları bırakılması
• İnverter ve panoların yanıcı malzeme deposundan uzakta durması
• Acil durumda sistemi kapatacak anahtarın girişte işaretlenmesi
• Binadaki yangın algılama sisteminin GES alanını da kapsaması

Toz, sıcak ve bakım planı

Organize sanayi bölgelerinde çatıya toz, un ya da çimento tozu ve baca kurumu birikir. Bu birikim üretimi ilk temizliğe kadar her gün biraz daha düşürür. Temizlik için çatıya güvenli erişim, su bağlantısı ve yaşam hattı gibi düşüş önleme donanımı kurulum sırasında planlanır.

Şanlıurfa yazında sandviç panel çatının yüzeyi çok ısınır. Panellerin altında hava dolaşımı için boşluk bırakılması verimi korur. İnverterler çatıda güneş altında değil, gölgede ya da iç mekânda havalandırmalı bir yerde durmalıdır.

İzleme sistemi kurulduktan sonra üretim verisini aylık takip eden bir kişi belirleyin. Bir dizide panel arızası ya da sigorta atması, toplam üretimde küçük bir düşüş olarak görünür ve kimse bakmazsa aylarca fark edilmez.

Teklif istemeden önce hazırlanacaklar

Son bir yılın faturaları, varsa saatlik tüketim verisi, çatı projesi ya da en azından ölçüleri, trafo ve abonelik bilgileri ilk görüşmeyi verimli kılar. Bu bilgilerle hazırlanan teklifte kurulu güç, beklenen yıllık üretim ve bunun ne kadarının öz tüketimle kullanılacağı ayrı ayrı gösterilmelidir.

Teklifin üretim tahminini hangi kabullerle yaptığını sorun. Panel eğimi, yönü, gölge ve toz kaybı için hangi değerlerin kullanıldığı belli değilse iki teklifi karşılaştırmak zorlaşır.

Kurulum takvimini de konuşun. Çatıda çalışma, üretimin sürdüğü bir fabrikada forklift trafiği, vinç yeri ve iş güvenliği önlemleri gerektirir. Bağlantı ve devreye alma sırasında kısa bir enerji kesintisi gerekebilir; bunun hangi gün ve saatte yapılacağı üretim planına göre önceden belirlenirse makineler plansız durmaz.

Sık sorulanlar