Sulama aboneliğinde şebekeye bağlı GES: mahsuplaşma nasıl işler?

Şebekeye bağlı sistem, akülü ya da doğrudan pompa sisteminden nasıl ayrılır?

Harran Ovası’nda iki tür güneşli sulama görürsünüz. Birincisinde paneller doğrudan bir pompa sürücüsüne bağlıdır, şebeke yoktur; güneş varken pompa çalışır, güneş gidince durur. İkincisinde kuyunun zaten bir elektrik aboneliği vardır ve paneller bir şebeke inverteri üzerinden bu aboneliğe bağlanır. Bu yazı ikinci durumu anlatır.

Şebekeye bağlı sistemde pompa her zamanki gibi şebekeden beslenir. Güneş olduğunda panellerin ürettiği elektrik pompanın çektiği gücün yerine geçer. Pompa çalışmıyorsa ya da üretim tüketimden fazlaysa enerji şebekeye akar ve sayaç bunu ayrı kaydeder. Bulutlu bir günde ya da gece sulama yaptığınızda pompa şebekeden çekmeye devam eder, sulama kesilmez.

Kuyunuzun aboneliği yoksa ve hattın tarlaya getirilmesi zahmetliyse doğrudan pompa sistemi daha mantıklı olabilir. Abonelik varsa şebekeye bağlı sistem, kış aylarındaki üretimi de değerlendirme imkânı verir.

Mahsuplaşma ne demek?

Mahsuplaşma, şebekeye verdiğiniz enerji ile şebekeden çektiğiniz enerjinin belirli bir dönem için karşılaştırılması ve faturanın bu farka göre çıkmasıdır. Sayaç iki yönlü ölçer: çektiğinizi de verdiğinizi de ayrı kaydeder. Dağıtım şirketi, Şanlıurfa’da Dicle EDAŞ, bu verileri mevzuattaki usule göre hesaplar.

Sonucu en çok etkileyen ayrıntı, mahsuplaşmanın hangi zaman dilimine göre yapıldığıdır. Lisanssız üretim yönetmeliğinde son yıllarda değişiklikler oldu ve saatlik esasa geçiş gibi düzenlemeler getirildi. Saatlik hesapta, öğle saatinde verdiğiniz enerji gece çektiğiniz enerjiyle bire bir dengelenmez; her saat kendi içinde hesaplanır. Bu, sistemin boyutunu ve getirisini doğrudan etkiler.

Kuralların hangi abone grubuna, hangi kurulu güce ve hangi bağlantı tarihine göre uygulandığı ayrıntılı bir konudur. Proje aşamasında güncel düzenleme okunur ve hesap ona göre yapılır. Ayrıntılı hukuki ve mali yorum için bir uzmana ya da dağıtım şirketine danışın.

Uzman notu: Kurulumdan önce son bir yılın faturalarını ve mümkünse saatlik tüketim verisini toplayın. Pompanın hangi saatlerde çalıştığı, sistemin ne kadar büyük olması gerektiğini faturadaki aylık toplamdan daha iyi gösterir.

Sulama sezonu dışında panel ne işe yarar?

Pamuk ve mısır sulaması yazın yoğunlaşır, kışın pompa çoğu gün çalışmaz. Doğrudan pompa sisteminde bu aylarda üretilen elektrik boşa gider. Şebekeye bağlı sistemde ise kış üretimi şebekeye verilir ve mevzuatın izin verdiği ölçüde değerlendirilir.

Ancak fazla üretimin karşılığı sınırsız değildir. Şebekeye verilecek enerjinin tüketimle ilişkilendirilerek sınırlandırıldığı düzenlemeler bulunur. Bu yüzden sistemi kuyunun yıllık tüketimine bakmadan, alan ne kadar elveriyorsa o kadar büyük kurmak doğru bir yaklaşım değildir. Güç, gerçek tüketim ve bağlantı koşullarıyla birlikte belirlenir.

Sistemin boyutu neye göre belirlenir?

Hesap pompanın gücüyle ve yıllık tüketimle başlar. Sitemizdeki güneş hesap aracında Tarımsal sulama seçeneği, faturadaki aylık kWh değerinden yaklaşık kurulu gücü verir; Şanlıurfa için kW başına yılda yaklaşık 1.600 kWh üretim kabul eder. Bu ilk fikir içindir, kesin değer sahada çıkar.

Sahada şu bilgiler netleşir:

• Abone grubunun tarımsal sulama olarak kayıtlı olması ve abonelik gücü
• Pompanın etiket gücü ve gün içinde hangi saatlerde çalıştığı
• Son bir yılın aylık tüketimi ve varsa saatlik tüketim verisi
• Panellerin kurulacağı alanın büyüklüğü, gölge durumu ve zemin yapısı
• Trafo ve hat kapasitesi, yani bağlantı görüşünün olumlu çıkıp çıkmayacağı
• Kuyu ruhsatı ve su kullanım izninin güncel olması

Başvuru süreci nasıl ilerler?

Şebekeye bağlı her sistem bir başvuru ve bağlantı süreciyle kurulur. Dağıtım şirketine başvurulur, şirket bölgedeki trafonun ve hattın kapasitesine bakarak bağlantı görüşü verir. Ardından proje hazırlanır, onaylanır, kurulum yapılır ve sayaç değişimiyle birlikte kabul işlemi tamamlanır.

Kırsal hatlarda trafo kapasitesi sınırlı olabilir. Aynı trafoya bağlı başka üreticiler varsa bağlantı görüşü düşük güç için çıkabilir ya da olumsuz olabilir. Bu yüzden panel siparişi, bağlantı görüşü alınmadan verilmez.

Güneş sistemi kuyuyla ilgili izinleri tamamlamaz. Ruhsatsız bir kuyuya kurulan sistem, başvuru aşamasında sorun çıkarır. Evraklarınızı keşiften önce bir dosyada toplarsanız süreç daha düzenli ilerler.

Tarlada kurulumda nelere dikkat edilir?

Arazi kurulumunda konstrüksiyon zemine çakma kazık ya da beton ayakla sabitlenir; hangisinin uygun olduğu toprağın yapısına göre seçilir. Panel alt kenarı, toprak sıçraması ve otla temas etmeyecek yükseklikte tutulur. Hasat ve sürüm dönemlerinde toz yoğunlaştığı için temizlik suyuna ulaşım baştan planlanır.

İnverter ve pano gölgede, havalandırmalı ve kilitli bir kabinde durur. Ağustos öğle sıcağında güneş altındaki bir pano içinde sıcaklık hızla yükselir ve inverter gücünü düşürür. Saha çitle çevrilir, kablolar tarım makinelerinin geçtiği yerlerde korumalı kanaldan geçirilir. Değerli ekipman olduğu için uygun yerlerde kamera da düşünülebilir.

En sık yapılan hatalar

Sık görülen bir hata, sistemin komşu tarladaki kurulum örnek alınarak boyutlandırılmasıdır. Komşunuzun pompası, kuyu derinliği ve sulama takvimi sizinkiyle aynı değilse aynı güç size uygun düşmez. İki tarla arasında abone grubu ya da bağlantı tarihi farklıysa mahsuplaşma kuralları da farklı uygulanabilir.

İkinci hata, panel ve inverter seçimini yalnızca kurulu güce bakarak yapmaktır. Tarlada inverter toza, sıcağa ve gerilim dalgalanmasına maruz kalır. Kırsal hatlarda öğle saatlerinde şebeke gerilimi yükseldiğinde inverter kendini korumak için üretimi kesebilir. Bu durum ayarlarla ve doğru kablo kesitiyle büyük ölçüde önlenir, ama ancak kurulumda dikkate alınırsa.

Üçüncüsü bakımın unutulmasıdır. Şebekeye bağlı sistemde pompa güneş olmasa da çalıştığı için panelin az ürettiğini fark etmek zorlaşır. İzleme uygulamasını kurdurun ve sezon başında, sezon ortasında üretimi geçen yılın aynı ayıyla karşılaştırın.

Sık sorulanlar