Sistem odasında elektrik altyapısı: ayrı hat, pano ve topraklama

Neden ayrı hat ve ayrı pano?

Birçok küçük işletmede sunucu, kayıt cihazı ve switch, ofisteki herhangi bir prize bağlı bir UPS’ten beslenir. Aynı hatta çay ocağı, fotokopi makinesi ya da elektrikli ısıtıcı bulunur. Isıtıcı devreye girdiğinde sigorta atar ve UPS aküye geçer. Bunu bilmeyen biri sigortayı kaldırmak için koridordaki panoyu aradığında, UPS çoktan boşalmış olabilir.

Sistem odası için ayrı bir hat çekmek bu sorunu ortadan kaldırır. Hat ana panodan ayrı bir sigortayla çıkar ve sistem odasındaki küçük bir panoya gelir. Bu panoda UPS girişi, klima, aydınlatma ve servis prizleri ayrı sigortalarla beslenir. Bir devredeki arıza diğerlerini etkilemez.

Panonun sistem odasının içinde ya da hemen yanında olması, arıza anında müdahaleyi hızlandırır. Pano üzerinde her sigortanın neyi beslediği yazmalıdır.

Hattın kesiti, bugünkü yükün yanında birkaç yıl içinde eklenecek cihazlar düşünülerek seçilir. Sistem odaları zamanla büyür: ikinci bir kayıt cihazı, yeni bir sunucu, daha büyük bir UPS. Hat bugünkü ihtiyaca tam göre çekilmişse her büyümede yeni kablo çekmek gerekir. Kesit ve sigorta değerlerini bir elektrik mühendisinin hesaplaması gerekir; göz kararı seçilen bir kablo yük altında ısınır.

UPS ve dağıtım

UPS sistem odası panosundan beslenir. UPS’in çıkışı ise kabinlerdeki cihazlara PDU denen priz dağıtım birimleriyle verilir. PDU, kabinin içine monte edilen, cihazların güç kablolarının takıldığı çoklu priz grubudur. Ev tipi uzatma kabloları ve çoklu prizler kabin içinde kullanılmamalıdır; hem kapasiteleri belirsizdir hem de kolayca yerinden çıkarlar.

Çift güç kaynaklı sunucu ve switchler için kabine iki ayrı PDU konur. Mümkünse bu PDU’lar iki ayrı UPS’ten ya da en azından ayrı devrelerden beslenir. Bir PDU ya da UPS arızalandığında cihaz diğer kaynaktan çalışmaya devam eder.

Klima UPS çıkışına bağlanmaz. Klimanın kalkış akımı UPS’i zorlar ve aküleri hızla tüketir. Uzun kesintilerde soğutmanın sürmesi isteniyorsa klima jeneratörle beslenir.

Uzman notu: UPS’in bakım bypass anahtarı olup olmadığını kontrol edin. Bu anahtar, UPS arızalandığında ya da akü değişiminde yükü kapatmadan UPS’i devreden çıkarmanızı sağlar. Yoksa her UPS müdahalesi sistemin tamamen kapanması demektir.

Topraklama neden bu kadar önemli?

Topraklama, cihaz gövdelerinde oluşabilecek tehlikeli gerilimin toprağa akmasını sağlar ve insanları elektrik çarpmasından korur. Sistem odasında ikinci bir görevi daha vardır: cihazlar arasında aynı referans potansiyelini oluşturmak. Topraklaması zayıf ya da hiç olmayan bir odada network portları yanar, kamera görüntüsünde parazit çizgileri görülür, cihazlar sebepsiz yere yeniden başlar.

Aşırı gerilim koruyucuları da topraklama üzerinden çalışır. Topraklaması olmayan bir binada parafudr takmak, koruma sağladığı izlenimini verip gerçekte işe yaramayabilir. Şanlıurfa’nın bazı eski binalarında ve sonradan tadilat görmüş yapılarda topraklama hattının hiç olmadığı ya da kopuk olduğu durumlarla karşılaşılabilir.

Kabin ve cihaz topraklaması nasıl yapılır?

Sistem odasında bir eşpotansiyel bara bulunur ve bu bara bina topraklama sistemine bağlanır. Her kabin bu baraya ayrı bir topraklama iletkeniyle bağlanır. Kabinlerin kapıları, yan panelleri ve rafları kendi içinde birbirine bağlanır, çünkü boyalı yüzeyler arasındaki temas elektriksel bağlantı sağlamaz.

Uygulamada dikkat edilen noktalar şunlardır:

• Her kabin baraya ayrı iletkenle bağlanır, kabinler zincirleme bağlanmaz
• Kapı ve yan paneller kabine örgülü iletkenle bağlanır
• Kablo tavaları ve metal kanallar da eşpotansiyel sisteme dahil edilir
• Patch panel ve switchlerin topraklama noktaları kabin rayına bağlanır
• Bağlantı noktalarında boya kazınır, temas yüzeyi temiz tutulur
• Topraklama iletkenleri etiketlenir ve şemaya işlenir

Topraklama ölçümü

Topraklamanın varlığı ile yeterliliği farklı şeylerdir. Bir iletkenin baraya bağlı olması, toprak direncinin uygun değerde olduğunu göstermez. Bu değer bir ölçüm cihazıyla, yetkili bir elektrik teknisyeni ya da mühendisi tarafından ölçülür ve rapor edilir.

Topraklama ölçümleri ve elektrik tesisatının periyodik kontrolü mevzuatta yer alan bir yükümlülüktür; işyerlerinde bu kontrollerin hangi aralıkla ve kim tarafından yapılacağı ilgili yönetmeliklerde belirlenir. Kurumunuzun durumunu iş güvenliği uzmanınızla ve elektrik mühendisinizle kontrol edin.

Toprak direnci kuru mevsimde yükselebilir. Şanlıurfa’nın uzun ve kuru yazında yapılan ölçüm, yağışlı mevsimdeki ölçümden farklı sonuç verebilir. Raporda ölçüm tarihinin yazması bu yüzden gerekir.

Aşırı gerilim koruması

Enerji hattından gelen ani gerilim yükselmelerine karşı ana panoda ve sistem odası panosunda aşırı gerilim koruyucuları kullanılır. Bu koruma kademeli yapılır: ana panoda kaba koruma, sistem odası panosunda daha hassas koruma. Koruyucuların ömrü vardır; büyük bir darbeden sonra görevlerini yapmayabilirler ve gösterge pencereleri kontrol edilmelidir.

Dışarıdan gelen data kabloları da koruma gerektirir. Bina dışındaki kameralara giden bakır hatlar, anten kabloları ve binalar arası bakır bağlantılar sistem odasına girmeden önce koruyucudan geçirilir. Binalar arası bağlantılarda fiber tercih etmek bu riski baştan azaltır.

Kurulum ya da yenileme öncesi kontrol

Mevcut bir sistem odasını değerlendirirken şu sorular sorulur: Oda ayrı hattan mı besleniyor? Panoda sigortalar etiketli mi? UPS’in bakım bypass’ı var mı? Kabinler topraklanmış mı ve son topraklama ölçümü ne zaman yapıldı? Klima hangi devreden besleniyor?

Bu soruların cevabı yoksa önce elektrik altyapısı düzeltilir, sonra cihaz yatırımı yapılır. Pahalı bir sunucuyu topraklaması olmayan bir odaya koymak, onu ilk fırtınada riske atmak demektir. Elektrik tesisatı işleri yetkili elektrik ekipleri tarafından yapılmalıdır.

Sık sorulanlar